ΜΗΝΥΜΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΗΜΕΡΑΣ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ 2026

[Unima]

ΜΗΝΥΜΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΗΜΕΡΑΣ ΚΟΥΚΛΟΘΕΑΤΡΟΥ

Το Ελληνικό Κέντρο Κουκλοθεάτρου Unima Hellas ανέθεσε φέτος τη συγγραφή του μηνύματος για την Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθεάτρου στον κουκλοπαίκτη Μαχντί Καρίρα από τη Γάζα, δίνοντας φωνή σ’ εκείνους που δεν έχουν τρόπο να ακουστούν.

“Στο όνομα του Θεού, του Στοργικού και Ελεήμονα.
Ας θέσουμε ένα ερώτημα, που πιστεύω πως είναι εξαιρετικά σημαντικό: γιατί ο άνθρωπος επινόησε το κουκλοθέατρο, ενώ μπορεί να εκφράσει τα συναισθήματα και τις ιδέες του ως πρωταγωνιστής ο ίδιος στη σκηνή; Γιατί αποφάσισε να δώσει πρωταγωνιστικό ρόλο σε κάποια άψυχα αντικείμενα, ενώ είναι ικανός να υποδυθεί, να κινηθεί και να εκφραστεί με τη δική του φωνή;
Είμαι ο Μαχντί Καρίρα, θεατρικός σκηνοθέτης, κουκλοπαίκτης και κατασκευαστής από τη Γάζα . Είναι μεγάλη τιμή για μένα να βρίσκομαι σήμερα μαζί σας, στην Παγκόσμια Ημέρα Κουκλοθεάτρου. Χαίρομαι βαθιά για αυτή την πρόσκληση. Αυτή δεν είναι η πρώτη μας επαφή με το Ελληνικό Κέντρο Κουκλοθεάτρου. Ήσασταν από τους πρώτους που σταθήκατε δίπλα μας από την αρχή της γενοκτονίας στη Γάζα, ως στήριγμα και αλληλεγγύη, γι’ αυτό θα ήθελα, πριν απ’ όλα, να σας ευχαριστήσω για αυτόν τον χώρο και γι’ αυτή τη συνάντηση.
Επιστρέφοντας στο αρχικό ερώτημα, πιστεύω πως το κουκλοθέατρο αποτελεί μια ισχυρή πηγή απελευθέρωσης της φαντασίας του καλλιτέχνη. Του επιτρέπει να πλάθει κόσμους διαφορετικούς, μαγικούς μέσα από την κατασκευή της κούκλας, των σκηνικών, των ήχων και της μουσικής.
Αυτή τη μαγεία τη βιώνει πρώτα ο ίδιος ο δημιουργός κι έπειτα ανοίγεται ένας ποιητικός διάλογος ανάμεσα σε εκείνον και το κοινό. Ένα ταξίδι μαζί με παιδιά και οικογένειες, σε κόσμους γεμάτους φαντασία, συγκίνηση και χαρά. Και αυτή η εμπειρία γεννά κάτι βαθιά ουσιαστικό στη ζωή. Ίσως αυτό για το οποίο πλαστήκαμε: να δημιουργούμε χαρά, γαλήνη και αίσθημα ασφάλειας.
Πιστεύω πως ο Θεός μάς έπλασε για να κάνουμε τον κόσμο καλύτερο κι ειλικρινά, αγαπητοί μου, με τα μικρά μας θέατρα, εμείς οι δημιουργοί και οι κουκλοπαίκτες, θεραπεύουμε σιωπηλά ό,τι πληγώνεται μέσα στις ψυχές των παιδιών.
Επιτρέψτε μου τώρα να μιλήσω λίγο για την εμπειρία μας στη Γάζα. Λένε πως τα αληθινά διαμάντια δοκιμάζονται στις κρίσεις και αποκαλύπτονται σε συνθήκες πιεστικές. Δεν είχα ποτέ φανταστεί ότι το θέατρό μου θα γινόταν τόσο σημαντικό για την κοινωνία και τη χώρα μου όσο έγινε μέσα στον πόλεμο. Αποφάσισα αυτές οι κούκλες να γίνουν το καταφύγιό μου, ένα μέσο για να απαλύνω το φόβο και την ένταση που βιώνουν τα παιδιά μου μέσα στους συνεχείς βομβαρδισμούς.
Αδυνατεί κανείς να περιγράψει τι έχει ζήσει ο λαός της Γάζας και τι ζούμε ακόμα αυτή τη στιγμή. Οι λέξεις είναι λίγες μπροστά σ’ αυτή την εμπειρία. Κι όμως, μέσα σε αυτή την καταστροφή, βρήκα έναν τρόπο να δημιουργήσω κάτι που λειτουργεί σαν σωσίβιο πρώτα για τα δικά μου παιδιά κι έπειτα για τα παιδιά της χώρας μου, που ζουν στους δρόμους και στους καταυλισμούς εκτοπισμένων.
Να φτιάχνεις κούκλες από υλικά που υπήρξαν πηγές δυστυχίας και καταπίεσης μοιάζει σχεδόν παράλογο κι όμως, αυτή η στιγμή έγινε μία από τις πιο σημαντικές της ζωής μου, γιατί είδα πώς η καταστροφή μπορεί να μετατραπεί σε ανοικοδόμηση της καρδιάς και της ψυχής.
Και το πείραμα πέτυχε. Συμμετείχαν τριάντα παιδιά, δέκα γυναίκες και επτά άνδρες. Έκπληκτοι δέχτηκαν να παίξουν με κούκλες φτιαγμένες από κονσέρβες και υπολείμματα πολεμικών υλικών. Ξεκινήσαμε παραστάσεις, δημιουργήσαμε ένα μικρό θέατρο και αρχίσαμε να περιοδεύουμε στους καταυλισμούς. Τότε άρχισα να ακούω φράσεις που δεν θα ξεχάσω ποτέ:
«Θείε, άφησέ μου την κούκλα, έχασα τα παιχνίδια μου.»
«Μάθε μου πώς να φτιάχνω μια κούκλα.»
Μια γυναίκα είπε:
«Κοιτάξτε τι μεγαλείο και τι ομορφιά… είμαστε ένας λαός που δεν του αξίζει ο θάνατος.»
Σε εκείνες τις στιγμές άκουσα μέσα μου μια φωνή:
«Μαχντί, πρόσεχε! Αυτό που κάνεις είναι μεγάλο. Να σταθείς στο ύψος του.»
Είναι φυσικό για έναν κουκλοπαίκτη να δημιουργεί χαρά, αλλά το να γίνεται το θέατρο η μοναδική πηγή χαράς και ασφάλειας για τους ανθρώπους αυτό είναι κάτι άλλο. Κατά τη διάρκεια της παράστασης, ένιωθα σαν να σταματά ο χρόνος της καταστροφής, σαν να παγώνει ο βομβαρδισμός, σαν να αναβάλλεται ο θάνατος. Ακόμη και ο ήχος των drones φαινόταν να σωπαίνει και μέσα σε εκείνες τις στιγμές, η γαλήνη απλωνόταν και η χαρά γεννιόταν μέσα στις σκηνές, σκηνές φθαρμένες, που δεν προστατεύουν ούτε από τον ήλιο ούτε από το κρύο κι όμως, οι άνθρωποι κάθονταν σαν να βρίσκονταν στην πιο πολυτελή αίθουσα θεάτρου.
Θα είμαι ειλικρινής μαζί σας:
Δεν είμαι διάσημος καλλιτέχνης, όμως, οι άνθρωποι συνωστίζονται για να δουν μια κονσέρβα μπιζέλια και μια κονσέρβα φασόλια να κινούνται σαν άνθρωποι, με απλή μουσική και ένα μικρό ηχείο.
Κι όμως λειτουργεί.
Οι άνθρωποι χρειάζονται το κουκλοθέατρο. Έρχονται για να κλέψουν στιγμές χαράς και ασφάλειας, να κλωτσήσουν τον φόβο κάτω από τα ξύλινα πόδια μιας κούκλας που τους τραγουδά και τους καθοδηγεί.
Οι κούκλες έγιναν οι ήρωές τους, έγιναν φωνή της Γάζας. Υποσχέθηκα στον εαυτό μου και στην πόλη μου ότι θα συνεχίσουμε. Ονειρεύομαι ένα κινητό θέατρο: ένα λεωφορείο που θα φέρνει ελπίδα σε κάθε γωνιά της Γάζας, δεν είναι πια όνειρο, είναι ανάγκη.
Είμαι περήφανος που είμαι κουκλοπαίκτης και μπορείτε κι εσείς να είστε περήφανοι όχι μόνο γιατί ανήκετε σε αυτόν τον κόσμο, αλλά γιατί διαλέξατε να σταθείτε στο πλευρό της αλήθειας και των καταπιεσμένων.
Η Γάζα σήμερα είναι το μέτρο της ανθρωπιάς, αυτή η εμπειρία με δίδαξε ότι η τέχνη θεραπεύει και ότι οι κούκλες μπορούν να προσφέρουν μερικές φορές αυτό που δε μπορούν να προσφέρουν οι επαγγελματίες ηθοποιοί, γιατί οι κούκλες είναι μαγικές.
Κι ίσως… γι’ αυτό ο άνθρωπος επινόησε το κουκλοθέατρο.
Ξέρετε γιατί;
Για να χαμογελάσει ένα παιδί στη Γάζα, στη μέση του πολέμου.
Το κουκλοθέατρο είναι ένας μεγάλος χώρος ασφάλειας.
Σας ευχαριστώ που στέκεστε στο πλευρό της ζωής, της τέχνης και της αξιοπρέπειας, γιατί κάθε μικρή πράξη αλληλεγγύης μπορεί να γίνει ένας μεγάλος χώρος ελπίδας.”

Μαχντί Καρίρα
κουκλοπαίκτης από τη Γάζα





بسم الله الرحمن الرحيم
لو طرحنا سؤالاً أعتقد أنه غاية في الأهمية، وهو: لماذا اتجه الإنسان أو الفنانون إلى اكتشاف أو اختراع مسرح الدمى، رغم أن الإنسان يستطيع أن يقدم مشاعره وتعبيراته بنفسه على المسرح وهو البطل فيه، فلماذا قرر أن تكون بعض الجمادات هي بطله وأبطال جمهوره، وهو قادر على التمثيل وإنتاج الحركات والأصوات المختلفة؟
أنا مهدي كريرة، مخرج مسرحي ومحرك وصانع دمى من غزة، وهذه فرصة عظيمة أن أتحدث إليكم اليوم في يوم الدمى، وأنا سعيد جداً بترشيحي لهذا التواصل، كما أن هذا التعاون ليس الأول بيننا وبين اتحاد الدمى اليوناني، فقد كنتم من أوائل الحاضرين منذ بداية الحرب على قطاع غزة سنداً وعوناً، ولذلك أود في البداية أن أشكركم على هذه المساحة وعلى هذا اللقاء.
بالعودة إلى السؤال الذي طرحته في المقدمة، أعتقد من وجهة نظري أن مسرح الدمى هو مصدر قوي لإطلاق خيال الفنان، لأنه يتيح له تشكيل عوالم مختلفة وساحرة من خلال صناعة الدمية والديكور والأصوات والموسيقى، وهذه المشاعر يعيشها صانع الدمى أولاً، ثم ينفتح من خلالها حوار شاعري بينه وبين الجمهور، حيث يسافر مع الأطفال والعائلات إلى عوالم من الإثارة والسحر والمتعة، وهذا التفاعل يصنع شيئاً أساسياً في الحياة، بل ربما ما خُلقنا من أجله، وهو صناعة الفرح والاطمئنان والأمان، وأعتقد أن الله خلقنا لنكون مصلحين في الأرض، وصدقاً أعزائي إن مسارحنا الصغيرة، نحن صناع ومحركو الدمى، تصلح الكثير في نفوس الأطفال.
اسمحوا لي أن أتحدث قليلاً عن تجربتنا في قطاع غزة، حيث يقال إن المعادن الحقيقية تُعرف في الأزمات وتحت الضغط، وأنا لم أتصور يوماً أن يكون مسرحي مهماً لمجتمعي وبلادي بقدر أهميته في الحرب، فقد قررت أن تكون هذه الدمى ملجئي لكي أخفف عن أبنائي وبناتي بعضاً من التوتر والخوف نتيجة القصف المتواصل، وأقسم لكم أن من الصعب أن يتخيل أحد ما مرّ به أهل غزة وما زلنا نعيشه حتى هذه اللحظة، لكنني وجدت في إنتاجات هذه الحرب طوقاً مهماً لتخفيف الألم أولاً عن أطفالي ثم عن أطفال بلدي الذين يعيشون في الشوارع بكل ما تعنيه الكلمة وفي مخيمات النزوح والإيواء.
كان قراراً متهوراً أن نصنع دمى من مواد هي في الأصل مصدر للتعاسة والقهر، وكأنه اختيار مجنون، لكنه تحول إلى أهم مشهد في حياتي، وهو أن يتحول الدمار إلى إعمار للقلوب والنفوس، وقد تمت التجربة بنجاح.
كانوا ثلاثين طفلاً وعشر سيدات وسبعة رجال، وقد اندهشوا وتقبلوا دمى مصنوعة من المعلبات ومخلفات الحرب، ثم بدأت العروض وتطور العمل وأنشأنا مسرحاً صغيراً وبدأنا جولات في المخيمات، وخلال ذلك بدأت أسمع بعضاً من أهم العبارات في حياتي، فقد قالت لي طفلة: «عمو، خلي الدمية عندي، أنا فقدت ألعابي»، وقالت طفلة أخرى: «علمني كيف أعمل عروسة»، كما سمعت سيدة عند باب الخيمة وأنا أجهز خيوط دميتي تقول دون أن تخاطبني مباشرة: «شوفوا ايش هالعظمة والجمال، إحنا شعب خسارة في الموت»، وقالت زميلة تعمل في مؤسسة إغاثية: «نريد مسرحك من أجل إرشاد الأطفال ومن أجل التعليم».
كما رأيت طفلاً يهمس لدمية بسر لا نعرف حتى الآن ماذا قال لها، ورأيت طفلة تقتحم المسرح الصغير وترقص مع الدمية، وسيدة عجوز تصفق وتمسك بيد الدمية العجوز وترقص معها، وشاباً يقول لنا إنه يريد الانضمام إلينا لأنه يجيد الرسم وفنون المسرح، وفي تلك اللحظات سمعت صوتاً داخلياً في أعماق روحي يقول لي: مهدي، انتبه، أنت تفعل شيئاً عظيماً ويجب أن تكون على قدر المسؤولية.
من الطبيعي كمحرك دمى أن تصنع الفرح والإبهار من خلال مسرحك ودمىك، ولكن أن يصبح هذا المسرح وهذه الدمى مصدر الفرح الوحيد بل الملاذ الآمن للناس فذلك أمر مختلف، خاصة بعد أن تم قصف المراكز الثقافية والمسارح والمدارس، فقد كنت ألاحظ أثناء العرض كأن الحرب تتوقف وكأن القصف يتجمد وكأن الموت يؤجل، وحتى صوت الطائرة المسيرة التي تراقب غزة كان يبدو وكأنه يصمت، وفي تلك اللحظات كان السلام يحل في المكان وينتشر الفرح بين الخيام، وهي خيام من قماش مهترئ لا يقي من حر الشمس ولا من برد ومطر الشتاء، ومكدسة في أماكن لا تليق بأبسط معايير الحياة والكرامة الإنسانية.

ومع ذلك، أثناء العرض كان الناس يجلسون وكأنهم في أفخم دور السينما أو المسارح العالمية، حيث يلتف الجميع حول هذا المسرح الصغير وحول دمى صنعت من المعلبات ومخلفات الحرب وتم تجميلها لتناسب فكرة مسرح الدمى.
سأكون صريحاً معكم، فأنا مدرب في استراتيجيات التعلم التفاعلي، وقد بدأت أتساءل: ما الذي يحدث؟ فأنا لست فناناً مشهوراً، وفن الماريونيت جديد على غزة، ومع ذلك يتهافت الناس في المخيم لمشاهدة هذا المسرح، ونحن في الحقيقة لا نقدم عطيل أو هاملت لشكسبير، بل نقدم علبة بازلاء وعلبة فول تتحركان على شكل إنسان عبر موسيقى وتسجيل صوتي بسيط يخرج من سماعة صغيرة وأسلاك متشابكة.
ورغم ذلك كانت كل فئات المجتمع تجلس حول هذا المسرح المتواضع، من نساء وأطفال ورجال وأساتذة وشباب، وكانت الدمى متواضعة الصنع ومحركوها تم تدريبهم في ظروف الطوارئ، وهم في الحقيقة أبنائي الذين ساعدوني لأن الفريق الأصلي كان قد تشتت.
وفي تلك اللحظات بدأت الأسئلة تدور في رأسي: هل جاء هؤلاء من أجلنا؟ وهل يقدر الناس الفن إلى هذا الحد بحيث ينسون القصف ويجتمعون لمشاهدة مسرح الدمى؟ لكنني كنت أراهم يضحكون ويتفاعلون ويشيرون إلى الدمى ويتصورون معها ويرقصون ويغنون، وهنا أدركت أننا نفعل فعلاً عظيماً.
باختصار، الناس والأطفال يحتاجون إلى مسرح الدمى، ولذلك أشكر من اخترع هذا الفن العظيم، لأن الناس يأتون ليخطفوا لحظات من الأمان والفرح ويركلوا القلق والتوتر تحت أقدام خشبية لدمية تغني لهم وترشدهم كيف يتصرفون وقت القصف، بينما تشجعهم دمية أخرى على التمسك بأحلامهم رغم الحرب.
لقد أصبحت الدمى أبطالهم الذين يشبهونهم ويرون فيها قصصهم، وهنا أدركت أيضاً أن هذه الدمى أصبحت سفيراً لحكايات غزة ولأصوات الناس وسط القصف، ولن أبالغ إذا قلت إن الدمى أصبحت أيضاً من أصوات القضية وتشارك في مهرجانات عالمية، والدليل أنني معكم الآن.
و اعدكم ان نظل مستمرين، بل و نطور عملنا .... لعل معظمهم يعرف ما نحلم به هنا ... احلم بأن نبني مسرحا متنقل... شاحنة او حافلة يطوف كل الأماكن في قطاع غزة نغرس بذور الأمل والفرح ... لقد كان حلما والان هو ضرورة في ظل تدمير منظومة التعليم والثقافة .. و عندما تتكاتف الجهود و الايادي حتما سنحقق الحلم معا
أنا فخور لأنني محرك دمى وصانع دمى، ويمكنكم أن تكونوا فخورين أيضاً ليس فقط لأنكم جزء من عالم مسرح الدمى، بل لأنكم اخترتم الوقوف إلى جانب الحق وإلى جانب المقهورين، فغزة اليوم هي ميزان الإنسانية، وأنتم لم تكونوا على الحياد، بل اخترتم أن تكونوا مع الرواية الأصدق، غزة التي ستنهض بإرادة أبنائها وبمساندة كل شركاء الإنسانية.
لقد علمتني هذه التجربة أن الفن يعالج ويشفي وينتصر للمقهورين، وأن الدمى تقدم أحياناً ما لا يستطيع الفنانون المحترفون تقديمه لأنها ساحرة ومبهرة، وربما لهذا السبب اتجه الإنسان إلى اختراع مسرح الدمى.
أتدرون لماذا؟
لكي يبتسم طفل أو طفلة في غزة وسط الحرب.
مسرح الدمى فضاء كبير من الاطمئنان.